Khí máu động mạch (ABG) là xét nghiệm thường dùng để đánh giá tình trạng toan kiềm và oxy hóa của máu. Bài viết này hướng dẫn cách đọc khí máu động mạch theo từng bước, đối chiếu pH, PaCO2, HCO3 và PaO2 với khoảng tham chiếu chuẩn, đồng thời nói rõ những gì thuộc về phần diễn giải của bác sĩ. Lưu ý rằng khoảng tham chiếu có thể thay đổi theo từng phòng xét nghiệm.
Bài viết mang tính giáo dục, không thay thế đào tạo lâm sàng hay tư vấn cho một ca bệnh cụ thể. Mọi quyết định lâm sàng thuộc về bác sĩ điều trị.
Khí máu động mạch là gì?
Khí máu động mạch là xét nghiệm phân tích một mẫu máu lấy từ động mạch để đánh giá tình trạng toan kiềm và oxy hóa. Các chỉ số cốt lõi thường được đọc gồm pH, PaCO2, bicarbonate (HCO3) và PaO2 (StatPearls: NBK536919).
Mỗi chỉ số được so sánh với một khoảng tham chiếu để biết giá trị nằm trong, dưới hay trên ngưỡng chuẩn. Các phân loại như toan máu hay kiềm máu dưới đây chỉ được trình bày như phân loại chuẩn theo nguồn tài liệu, còn chẩn đoán là do bác sĩ đưa ra dựa trên bối cảnh lâm sàng.
Cách đọc khí máu động mạch theo từng bước
Đọc một cách có hệ thống giúp bạn không bỏ sót chỉ số nào và không gán ý nghĩa cho con số vượt quá thông tin mà nguồn cung cấp (StatPearls: NBK536919).
Bước 1: Đọc pH trước
Bắt đầu bằng pH. Khoảng tham chiếu chuẩn của pH là 7.35 đến 7.45. Theo phân loại chuẩn, giá trị dưới 7.35 được xếp vào toan máu và giá trị trên 7.45 được xếp vào kiềm máu (StatPearls: NBK536919).
Bước 2: Xét PaCO2 cho thành phần hô hấp
Sau khi xác định hướng của pH, hãy xem PaCO2 để đánh giá thành phần hô hấp. Khoảng tham chiếu chuẩn của PaCO2 là 35 đến 45 mmHg (StatPearls: NBK536919).
Bước 3: Xét HCO3 cho thành phần chuyển hóa
Tiếp theo, xem bicarbonate (HCO3) để đánh giá thành phần chuyển hóa. Khoảng tham chiếu chuẩn của HCO3 là 22 đến 26 mEq/L. Cách đọc có hệ thống là xét xem PaCO2 (hô hấp) hay HCO3 (chuyển hóa) giải thích cho thay đổi của pH (StatPearls: NBK536919).
Bước 4: Đọc PaO2 cho tình trạng oxy hóa
Đọc PaO2 để đánh giá tình trạng oxy hóa. Khoảng tham chiếu chuẩn của PaO2 là 80 đến 100 mmHg (StatPearls: NBK536919).
Bước 5: Đối chiếu với khoảng tham chiếu của phòng xét nghiệm
Khoảng tham chiếu có thể thay đổi theo từng phòng xét nghiệm. Hãy luôn so sánh giá trị của bạn với khoảng tham chiếu in ngay trên tờ kết quả của chính phòng xét nghiệm đó, thay vì chỉ dựa vào một con số chung. Việc kết hợp các chỉ số thành một kết luận toan kiềm cuối cùng thuộc về bác sĩ điều trị.
Bảng khoảng tham chiếu
Bảng dưới đây tóm tắt các khoảng tham chiếu chuẩn. Khoảng tham chiếu có thể thay đổi theo từng phòng xét nghiệm.
| Chỉ số | Khoảng tham chiếu chuẩn | Nguồn |
|---|---|---|
| pH | 7.35 đến 7.45 (dưới 7.35 là toan máu, trên 7.45 là kiềm máu) | StatPearls: NBK536919 |
| PaCO2 | 35 đến 45 mmHg | StatPearls: NBK536919 |
| Bicarbonate (HCO3) | 22 đến 26 mEq/L | StatPearls: NBK536919 |
| PaO2 | 80 đến 100 mmHg | StatPearls: NBK536919 |
Những sai lầm thường gặp
- Bỏ qua khoảng tham chiếu của chính phòng xét nghiệm. Khoảng tham chiếu thay đổi theo từng nơi, nên một con số có thể được đọc khác nhau tùy bảng tham chiếu đi kèm.
- Không đọc theo trình tự. Cách đọc có hệ thống là xem pH trước, rồi mới xét PaCO2 (hô hấp) hay HCO3 (chuyển hóa) giải thích cho thay đổi đó (StatPearls: NBK536919).
- Nhầm đơn vị giữa các chỉ số. PaCO2 và PaO2 được báo cáo bằng mmHg, còn HCO3 bằng mEq/L (StatPearls: NBK536919).
- Tự chẩn đoán từ một con số đơn lẻ. Việc một giá trị nằm ngoài khoảng tham chiếu cần được bác sĩ diễn giải trong bối cảnh lâm sàng.
Khi nào cần gặp bác sĩ
Khí máu động mạch chỉ là một mảnh dữ liệu, không phải một chẩn đoán. Nếu kết quả của bạn nằm ngoài khoảng tham chiếu, hoặc bạn có triệu chứng đi kèm, hãy để bác sĩ diễn giải con số trong toàn cảnh bệnh sử và thăm khám. Các phân loại như toan máu hay kiềm máu ở trên chỉ là phân loại chuẩn theo nguồn, còn chẩn đoán và mọi quyết định điều trị thuộc về bác sĩ điều trị.
Phở Labs làm việc này thế nào
Phở Labs tổng hợp kiến thức y khoa theo nguyên tắc dẫn nguồn hoặc nói rõ khi thiếu nguồn. Trong bài này, mỗi con số đều gắn với nguồn của chính nó, và ở những chỗ thuộc về phần diễn giải lâm sàng, chúng tôi nói thẳng là việc kết luận thuộc về bác sĩ thay vì tự suy đoán. Đây là công cụ tra cứu có trích dẫn, không thay thế bác sĩ.