Đọc điện tâm đồ (ECG) không phải là nhớ vài hình mẫu, mà là đi theo một trình tự cố định để không bỏ sót. Bài này trình bày cách đọc ECG cơ bản theo 8 bước, kèm bảng chỉ số bình thường. Mọi con số đều dẫn nguồn y văn để bạn kiểm chứng.
Bài viết mang tính giáo dục, không thay thế đào tạo lâm sàng hay tư vấn cho một ca bệnh cụ thể. Mọi quyết định lâm sàng thuộc về bác sĩ điều trị.
Điện tâm đồ (ECG) là gì?
Điện tâm đồ là bản ghi hoạt động điện của tim theo thời gian, thu qua các điện cực đặt trên da. Bản ghi chuẩn dùng 12 chuyển đạo để nhìn quả tim từ nhiều hướng khác nhau. Mục tiêu khi đọc là xác định các sóng và khoảng thời gian là bình thường hay bất thường, và cách tốt nhất là đọc một cách hệ thống (StatPearls, Electrocardiogram).
Trên giấy ghi chuẩn (tốc độ 25 mm/giây, biên độ 10 mm/mV), một ô nhỏ tương ứng 40 ms và một ô lớn tương ứng 200 ms. Luôn kiểm tra chuẩn hoá này trước khi đo, nếu không mọi con số bên dưới sẽ lệch.
Đọc điện tâm đồ theo 8 bước
Trình tự dưới đây bám theo cách đọc hệ thống mà StatPearls khuyến nghị: tần số, nhịp, trục, sóng P, khoảng PR, phức bộ QRS, đoạn ST và sóng T, khoảng QT (StatPearls, Electrocardiogram).
Bước 1. Tần số tim
Chia 300 cho số ô lớn giữa hai đỉnh R liên tiếp, hoặc chia 1500 cho số ô nhỏ. Tần số bình thường khoảng 60 đến 100 nhịp mỗi phút. Dưới 60 gọi là nhịp chậm (bradycardia), trên 100 gọi là nhịp nhanh (tachycardia) (StatPearls, Electrocardiogram).
Bước 2. Nhịp
Đánh giá nhịp đều hay không đều, và xem mỗi phức bộ QRS có một sóng P đi trước hằng định hay không. Nhịp xoang bình thường có sóng P dương ở chuyển đạo II và đi trước mỗi QRS.
Bước 3. Trục điện tim
Trục QRS bình thường nằm trong khoảng -30 đến +90 độ (StatPearls, Axis Deviation). Lệch ngoài khoảng này gợi ý trục lệch trái hoặc lệch phải, cần tìm nguyên nhân.
Bước 4. Sóng P
Sóng P phản ánh khử cực nhĩ. Bình thường rộng khoảng 3 ô nhỏ (dưới 120 ms) và cao khoảng 2,5 ô nhỏ (dưới 2,5 mm) (StatPearls, Electrocardiogram; StatPearls, P wave).
Bước 5. Khoảng PR
Đo từ đầu sóng P đến đầu phức bộ QRS. Bình thường 120 đến 200 ms (3 đến 5 ô nhỏ) (StatPearls, Electrocardiogram). PR kéo dài gợi ý chậm dẫn truyền nhĩ thất.
Bước 6. Phức bộ QRS
Phản ánh khử cực thất. Bình thường dưới 120 ms, thường trong khoảng 60 đến 100 ms (StatPearls, Electrocardiogram). QRS giãn rộng gặp trong block nhánh và các rối loạn dẫn truyền trong thất (AHA/ACCF/HRS, Part III).
Bước 7. Đoạn ST và sóng T
Đoạn ST bình thường nằm ngang mức đẳng điện. ST chênh lên hoặc chênh xuống, cùng thay đổi sóng T, là dấu hiệu cần chú ý và phải đối chiếu bệnh cảnh lâm sàng (StatPearls, ST Segment; StatPearls, T Wave; AHA/ACCF/HRS, Part IV).
Bước 8. Khoảng QT
Đo từ đầu phức bộ QRS đến cuối sóng T. Khoảng QT bình thường dưới khoảng 400 đến 440 ms (StatPearls, Electrocardiogram). Trên thực hành thường dùng QT hiệu chỉnh theo tần số (QTc), và ngưỡng có thể khác nhau theo giới (AHA/ACCF/HRS, Part IV).
Bảng chỉ số điện tâm đồ bình thường
| Thông số | Giá trị bình thường | Ghi chú |
|---|---|---|
| Tần số tim | 60 đến 100 nhịp/phút | 300 chia số ô lớn |
| Sóng P | dưới 120 ms, dưới 2,5 mm | khử cực nhĩ |
| Khoảng PR | 120 đến 200 ms | 3 đến 5 ô nhỏ |
| Phức bộ QRS | dưới 120 ms | thường 60 đến 100 ms |
| Trục QRS | -30 đến +90 độ | ngoài khoảng này là trục lệch |
| Khoảng QT | dưới khoảng 400 đến 440 ms | dùng QTc hiệu chỉnh theo tần số |
Các giá trị tham chiếu trong bảng theo StatPearls, Electrocardiogram và loạt khuyến cáo chuẩn hoá AHA/ACCF/HRS. Ngưỡng cụ thể có thể thay đổi theo tài liệu tham chiếu và theo tuổi, giới; luôn đối chiếu guideline đang áp dụng tại cơ sở.
Vài sai lầm thường gặp khi mới đọc ECG
- Quên kiểm tra chuẩn hoá giấy và biên độ trước khi đo, khiến mọi khoảng thời gian bị lệch.
- Bỏ qua việc so sánh với ECG cũ của cùng người bệnh.
- Kết luận nhịp xoang mà không kiểm tra sóng P có đi trước mỗi QRS hay không.
- Đo trục và khoảng QT bằng ước lượng mắt thay vì đo trên ô giấy.
Khi nào cần bác sĩ đánh giá ngay
Một số hình ảnh cần được bác sĩ đánh giá khẩn, ví dụ: đoạn ST chênh lên mới xuất hiện, block nhĩ thất độ cao, QT hoặc QTc kéo dài rõ, và nhịp nhanh phức bộ rộng. Đây là các ví dụ minh hoạ, không phải hướng dẫn xử trí; việc chẩn đoán và điều trị phải theo guideline chuyên khoa và đánh giá lâm sàng trực tiếp (AHA/ACCF/HRS, Part IV).
Đọc nhanh và có nguồn cùng Phở
Khi cần tra cứu một điểm cụ thể (ví dụ ý nghĩa của một khoảng PR kéo dài), Chế độ lâm sàng của Phở trả lời dựa trên nội dung y văn thật lấy được, kèm trích dẫn bấm vào kiểm chứng được, và gắn nhãn khi bằng chứng chưa đủ thay vì đoán bừa. Đó là điểm khác biệt: mỗi khẳng định đều có nguồn hoặc thừa nhận chưa chắc.
Nguồn tham khảo
- StatPearls, Electrocardiogram. NCBI Bookshelf. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK549803/
- StatPearls, P Wave. NCBI Bookshelf. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK551635/
- StatPearls, ST Segment. NCBI Bookshelf. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459364/
- StatPearls, ECG T Wave. NCBI Bookshelf. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK538264/
- StatPearls, Electrical Right and Left Axis Deviation. NCBI Bookshelf. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470532/
- AHA/ACCF/HRS Recommendations for the Standardization and Interpretation of the Electrocardiogram (Part I). Circulation. https://www.ahajournals.org/doi/full/10.1161/CIRCULATIONAHA.108.191096
- AHA/ACCF/HRS Recommendations, Part III: Intraventricular Conduction Disturbances. Circulation 2009. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19228822/
- AHA/ACCF/HRS Recommendations, Part IV: ST Segment, T and U Waves, and the QT Interval. Circulation 2009. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19281931/