Một phiếu xét nghiệm chức năng thận thường có nhiều con số khiến người đọc bối rối. Bài này giải thích cách đọc hai chỉ số cốt lõi là mức lọc cầu thận ước tính (eGFR) và creatinin huyết thanh, đồng thời hướng dẫn đối chiếu eGFR với cách phân giai đoạn bệnh thận mạn (CKD). Mục tiêu là giúp bạn hiểu con số trên phiếu, không phải để tự chẩn đoán.
Bài viết mang tính giáo dục, không thay thế đào tạo lâm sàng hay tư vấn cho một ca bệnh cụ thể. Mọi quyết định lâm sàng thuộc về bác sĩ điều trị.
Chức năng thận và eGFR là gì?
Chức năng thận thường được đánh giá qua mức lọc cầu thận, tức khả năng lọc máu của thận. Trên phiếu xét nghiệm, giá trị này thường xuất hiện dưới dạng eGFR (mức lọc cầu thận ước tính).
Điểm quan trọng cần hiểu: eGFR được ước tính từ creatinin huyết thanh kết hợp với tuổi, giới và kích thước cơ thể (NCBI Bookshelf). Nói cách khác, eGFR không phải là một phép đo trực tiếp mà là con số suy ra từ creatinin cùng các đặc điểm cá nhân. Vì vậy khi đọc kết quả, nên nhìn eGFR và creatinin cùng nhau.
Cách đọc kết quả chức năng thận theo từng bước
Bước 1: Xác định eGFR và so với ngưỡng bình thường
Tìm dòng eGFR trên phiếu và đối chiếu với ngưỡng bình thường. eGFR bình thường là 90 đến 125 mL/min ở người lớn trên 2 tuổi; với nam trưởng thành, khoảng này là 90 đến 120 mL/min (NCBI Bookshelf). Khoảng tham chiếu có thể khác nhau giữa các phòng xét nghiệm, nên hãy đọc kèm khoảng tham chiếu in trên chính phiếu của bạn.
Bước 2: Đọc creatinin huyết thanh theo hướng định tính
Creatinin là nguyên liệu để tính ra eGFR, nên nó bổ trợ cho việc đọc kết quả. Tuy nhiên, khoảng tham chiếu của creatinin huyết thanh phụ thuộc vào tuổi và giới, và nguồn không đưa ra một con số cố định duy nhất (NCBI Bookshelf). Do đó, thay vì ghi nhớ một ngưỡng creatinin cụ thể, hãy dựa vào khoảng tham chiếu mà phòng xét nghiệm cung cấp cho đúng độ tuổi và giới của bạn.
Bước 3: Đối chiếu eGFR với bảng phân giai đoạn CKD
Sau khi có eGFR, bạn có thể đối chiếu với cách phân giai đoạn bệnh thận mạn theo tiêu chuẩn KDIGO. Các mức được tính theo đơn vị mL/min/1.73 m2 (NCBI Bookshelf):
| Giai đoạn | eGFR (mL/min/1.73 m2) |
|---|---|
| Giai đoạn 1 | trên 90 |
| Giai đoạn 2 | 60 đến 89 |
| Giai đoạn 3a | 45 đến 59 |
| Giai đoạn 3b | 30 đến 44 |
| Giai đoạn 4 | 15 đến 29 |
| Giai đoạn 5 | dưới 15 |
Lưu ý rằng bảng này chỉ mô tả các mức eGFR, không phải là chẩn đoán. Một con số eGFR đơn lẻ cần được đặt trong bối cảnh lâm sàng.
Bước 4: Kiểm tra tiêu chí thời gian và tổn thương thận
Một lần eGFR thấp chưa đủ để kết luận. Theo tiêu chuẩn chuẩn nêu trong nguồn tham khảo, bệnh thận mạn được định nghĩa là tổn thương thận hoặc eGFR dưới 60 mL/min/1.73 m2 kéo dài từ 3 tháng trở lên (NCBI Bookshelf). Yếu tố thời gian (từ 3 tháng) và bằng chứng tổn thương thận là phần không thể bỏ qua khi diễn giải.
Bảng giá trị tham chiếu
Bảng dưới đây tổng hợp các mốc tham chiếu chính cho việc đọc chức năng thận. Khoảng tham chiếu thay đổi theo từng phòng xét nghiệm, vì vậy luôn đọc kèm khoảng in trên phiếu của bạn.
| Chỉ số | Giá trị tham chiếu | Nguồn |
|---|---|---|
| eGFR (người lớn trên 2 tuổi) | 90 đến 125 mL/min | (NCBI Bookshelf) |
| eGFR (nam trưởng thành) | 90 đến 120 mL/min | (NCBI Bookshelf) |
| Creatinin huyết thanh | Phụ thuộc tuổi và giới; không có một con số cố định | (NCBI Bookshelf) |
Những nhầm lẫn thường gặp
- Coi một lần eGFR thấp là chẩn đoán bệnh thận mạn. Tiêu chí chuẩn đòi hỏi tình trạng kéo dài từ 3 tháng trở lên hoặc có bằng chứng tổn thương thận (NCBI Bookshelf).
- Ghi nhớ một con số creatinin cố định như thể đúng cho mọi người. Khoảng tham chiếu creatinin phụ thuộc tuổi và giới, không có một giá trị cố định duy nhất (NCBI Bookshelf).
- Quên rằng eGFR là con số ước tính, không phải phép đo trực tiếp. Nó được suy ra từ creatinin cùng tuổi, giới và kích thước cơ thể (NCBI Bookshelf).
- Bỏ qua khoảng tham chiếu của phòng xét nghiệm. Các khoảng này thay đổi giữa các lab, nên so sánh với đúng khoảng in trên phiếu.
Khi nào cần gặp bác sĩ
Việc chẩn đoán do bác sĩ thực hiện, và bài này không thay thế thăm khám. Bạn nên đưa kết quả cho bác sĩ để được diễn giải trong bối cảnh cá nhân, đặc biệt khi eGFR nằm dưới các mốc phân giai đoạn nêu trên (NCBI Bookshelf), hoặc khi eGFR dưới 60 mL/min/1.73 m2 có dấu hiệu kéo dài từ 3 tháng trở lên (NCBI Bookshelf). Chỉ bác sĩ điều trị mới có thể đối chiếu con số với tình trạng lâm sàng để đưa ra kết luận.
Phở Labs làm việc này thế nào
Ở Phở Labs, nguyên tắc biên tập là mỗi con số phải đi kèm nguồn. Trong bài này, mọi ngưỡng eGFR và mọi tiêu chí phân giai đoạn đều gắn với đường dẫn tài liệu tương ứng; khi nguồn không đưa ra một con số cố định (như với creatinin), chúng tôi nói rõ điều đó thay vì tự bịa một giá trị. Đó là cách chúng tôi giữ nội dung y khoa minh bạch và kiểm chứng được. Vì bệnh thận mạn thường đi kèm các yếu tố nguy cơ tim mạch chuyển hóa, bạn có thể xem thêm cách đọc xét nghiệm mỡ máu và hiểu chỉ số cholesterol.
Tài liệu tham khảo
- Mức lọc cầu thận và các giai đoạn CKD: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK507821/
- Định nghĩa bệnh thận mạn: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK535404/